Posiadanie konia wiąże się nie tylko z codzienną pielęgnacją i treningiem, ale także z systematycznym dbaniem o jego zdrowie poprzez szczepienia i odrobaczanie. Właściwie prowadzony program ochronny minimalizuje ryzyko chorób zakaźnych i inwazji pasożytów, co przekłada się na dłuższe i bardziej satysfakcjonujące użytkowanie zwierzęcia. W poniższym artykule omówione zostały kluczowe zagadnienia dotyczące obowiązkowych szczepień, metod odrobaczania oraz dobrych praktyk w utrzymaniu koni.

Szczepienia obowiązkowe przeciw tężcowi i wściekliźnie

Szczepienia stanowią fundament immunizacji koni. W Polsce obowiązek wdrażania określonego kalendarza szczepień reguluje prawo weterynaryjne, a brak aktualnych szczepień może skutkować konsekwencjami prawnymi oraz ryzykiem dla zdrowia zwierzęcia. Dwie najważniejsze szczepionki to:

• Tężec – Clostridium tetani przenika do organizmu przez zakażone rany. U koni zakażenie tężcem często kończy się śmiertelnie. Pierwszą dawkę powinno się podać at minimum na 4–6 tygodni przed spodziewanym zabiegiem chirurgicznym lub porodem. Kolejne przypominające dawki są zalecane co 6–12 miesięcy.
• Wścieklizna – wirus wścieklizny może być przenoszony przez psy, nietoperze lub dzikie ssaki. Szczepienie obowiązkowe należy wykonać pierwszorzędowo w ciągu 30 dni od ukończenia przez źrebię 3 miesięcy życia, potem co 1–2 lata w zależności od preparatu.

Terminy oraz szczegóły wykonania szczepień powinny być wpisane do paszportu konia. Każda dawka musi być potwierdzona podpisem i pieczątką lekarza weterynarii, co pozwala na ścisłą kontrolę stanu zdrowia i dokumentacji.

Inne rekomendowane szczepienia

Oprócz wymienionych preparatów istnieje szereg szczepień zalecanych w zależności od warunków środowiskowych i sposobu użytkowania konia. Do najczęściej stosowanych należą:

• Herpeswirusy (EHV-1 i EHV-4) – powodują gorączkę, zapalenie płuc, poronienia. Szczepienia zabezpieczają źrebięta i klacze w ciąży.
• Infekcyjne zapalenie płuc (flu A) – szczepienia profilaktyczne są szczególnie istotne w stadach, które uczestniczą w zawodach lub przewożone są na duże odległości.
• Gruźlica końska – choć rzadka w Polsce, zaleca się szczepienie koni w stałym kontakcie z bydłem lub innymi zwierzętami gospodarskimi.
• Potylica (rino) – chroni przed zakażeniem Streptococcus equi, wywołującym ropne zapalenie migdałków i węzłów chłonnych.

Dobór preparatów warto konsultować z lekarzem weterynarii, ponieważ każda stajnia ma indywidualne ryzyko epizootyczne. Regularne badania serologiczne pozwalają optymalizować schematy szczepień i zapobiegać niepotrzebnym aplikacjom, minimalizując koszty i skutki uboczne.

Odrobaczanie: znaczenie i metody kontroli

Konie są narażone na liczne pasożyty wewnętrzne, takie jak glisty, włosogłówki, czy włóknistki. Ich obecność może powodować spadek masy ciała, biegunkę, kolki lub anemię. Zbyt częste stosowanie preparatów może prowadzić do odporności pasożytów, dlatego kluczowe jest zrozumienie zasad racjonalnego odrobaczania:

1. Regularne wykonywanie badań kału (test FEC – fecal egg count), pozwala określić stopień inwazji i wybrać odpowiedni lek.
2. Zastosowanie rotacji preparatów z różnych grup substancji czynnych, np. benzimidazolów, makrocyklicznych laktonów czy pochodnych nikotynamidyn, minimalizuje ryzyko powstania szczepów odpornych.
3. Wprowadzanie stałej higieny wybiegów – usuwanie odchodów co najmniej raz dziennie i wymiana ściółki zmniejsza presję pasożytów.

Do podstawowych leków odrobaczających należą:

• Ivermectin – skuteczny wobec większości nicieni i niektórych stawonogów.
• Moxidectin – posiada dłuższy okres działania, zwłaszcza w zwalczaniu larw włóknistek.
• Fenbendazol oraz oxfendazol – preferowane w leczeniu wiązowatki oraz glisty końskiej.

Plan odrobaczania opracowuje się indywidualnie, najczęściej w cyklach co 8–12 tygodni, w zależności od wieku i sposobu użytkowania konia. W stadach sportowych i hodowlanych warto także rozważyć testy z oporności pasożytów (FECRT – fecal egg count reduction test), by potwierdzić skuteczność stosowanych preparatów.

Dobre praktyki w gospodarce ochronnej koni

Kompleksowe podejście do ochrony zdrowotnej koni łączy szczepienia i odrobaczanie z właściwą farmakoterapią oraz profilaktyką środowiskową. Oto najważniejsze zasady:

• Zbilansowana dieta i odpowiednia suplementacja wspierają układ odpornościowy, zwiększając efektywność szczepień.
• Stosowanie procedur biasekuracyjnych – odizolowanie nowo przybyłych zwierząt, monitoring stanu zdrowia i ograniczenie kontaktów z dzikimi zwierzętami.
• Szczelna dokumentacja medyczna – prowadzenie dziennika zdrowia konia, w którym zapisywane są daty szczepień, zabiegów weterynaryjnych oraz wyniki badań.
• Regularne przeglądy weterynaryjne – wizyty lekarza co najmniej raz na pół roku, a w razie potrzeby częściej, np. przy problemach metabolicznych czy ortopedycznych.
• Szkolenia personelu – właściciele i opiekunowie powinni być przeszkoleni w zakresie rozpoznawania wczesnych objawów chorób zakaźnych oraz zasad bezpiecznego podawania leków.

Dbanie o zdrowie koni to inwestycja w ich długowieczność i wydajność. Opracowanie klarownego planu szczepień i odrobaczania, wdrożenie dobrych praktyk higienicznych oraz ścisła współpraca z lekarzem weterynarii stanowią podstawę skutecznej ochrony każdego stada.