Poród klaczy to moment pełen napięcia zarówno dla hodowcy, jak i samej klaczy oraz przyszłego źrebaka. Właściwe przygotowanie, uważna obserwacja i znajomość kolejnych etapów tego procesu pozwalają zminimalizować ryzyko powikłań oraz zapewnić młodemu koniowi i matce bezpieczeństwo. W poniższym artykule omówione zostały kolejne fazy porodu, wymagane działania przed, w trakcie i po narodzinach, a także wskazówki dotyczące optymalnych warunków, jakie należy stworzyć w stajni dla klaczy oraz jej potomka.
Przygotowanie do porodu klaczy
Ocena stanu zdrowia i dokumentacja
Na około miesiąc przed spodziewanym porodem zaleca się dokładne badanie klaczy przez weterynarza. W trakcie wizyty ocenia się:
- stan ogólny i kondycję mięśniową,
- poziom elektrolitów i ewentualne niedobory odżywiania,
- stan układu rozrodczego, w tym drożność pochwy i narodziny płodowe,
- dokumentację medyczną w postaci karty szczepień i wyników badań.
Dzięki temu można przewidzieć potencjalne trudności i zaplanować ewentualne wsparcie podczas porodu.
Przygotowanie stajni i stanowiska porodowego
Kluczowe jest zapewnienie czystego, ciepłego i spokojnego miejsca, wolnego od przeciągów i nadmiernego hałasu. Czynności przygotowawcze obejmują:
- dokładne czyszczenie i dezynfekcję boksu,
- wybór miękkiej, chłonnej ściółki (słoma lub trociny),
- zamontowanie dodatkowego oświetlenia o łagodnej barwie,
- zapewnienie łatwego dostępu do wody i paszy,
- przygotowanie zestawu narzędzi porodowych: rękawic nitrylowych, środka dezynfekującego, ręczników, nożyczek porodowych.
Warto również zainstalować monitoring wizyjny lub termiczny, by móc śledzić postępy porodu nawet zdalnie.
Przebieg porodu krok po kroku
Faza pierwsza – faza przygotowawcza
Rozpoczyna się zwykle od 1 do 4 godzin przed właściwym porodem. Objawia się:
- zmianą zachowania klaczy – może być niespokojna, szukać izolacji, kopać w ściółce,
- obniżeniem apetytu lub całkowitym jego brakiem,
- obrzmieniem gruczołów mlekowych i wyciekiem siary z mleczarstwa,
- skurczami macicy o niskiej częstotliwości, które bywają mało zauważalne.
W tej fazie hodowca powinien regularnie sprawdzać stan klaczy, prowadząc notatki dotyczące częstotliwości i siły skurczów. Gdy zaczynają się one nasilać i pojawia się początkowe rozwarcie, należy przygotować się na nadchodzące fazy.
Faza druga – wypieranie źrebaka
To najważniejszy i najszybszy etap, trwający zwykle od 20 do 30 minut. Kluczowe etapy to:
- pęknięcie płodowego worka,
- widoczne pojawienie się kończyn przednich i główki źrebaka,
- efektywne skurcze, które pozwalają na wydostanie się źrebaka na zewnątrz.
W idealnej sytuacji obydwie przednie kończyny i głowa pojawiają się jednocześnie, w pozycji umożliwiającej bezpieczny przejazd przez kanał rodny. Każde odchylenie od normy – np. pośladkowe ułożenie lub występowanie tylko jednej kończyny – wymaga natychmiastowej interwencji specjalisty.
Faza trzecia – wydalenie łożyska
Po narodzinach źrebaka następuje wydalenie łożyska, co zwykle dzieje się w ciągu 1–3 godzin. Ważne jest:
- obecność starszego personelu lub weterynarza,
- sprawdzenie, czy łożysko jest kompletne – niedomknięcie może prowadzić do zakażeń,
- dezynfekcja krocza klaczy płynami o łagodnym, antyseptycznym działaniu.
Nie należy na siłę usuwać resztek łożyska; jeśli nie zostanie wydalone samoistnie w ciągu 3 godzin, konieczny jest kontakt z profesjonalistą.
Opieka nad klaczą i źrebakiem po porodzie
Pierwsza godzina życia źrebaka
Tuż po narodzinach noworodek ma wrodzony instynkt ssania. W ciągu pierwszych 60 minut powinien pobrać siarę, bogatą w przeciwciała. W razie problemów warto:
- delikatnie podnieść źrebaka do wymion klaczy,
- obserwować, czy lizanie i stymulacja klaczy zachęcają źrebaka do wstania,
- w razie potrzeby pomóc mu w przyczepieniu się do strzyków.
Monitorowanie stanu zdrowia i karmienia
Przez pierwsze 24 godziny hodowca powinien kontrolować:
- temperaturę źrebaka – powinna utrzymywać się w granicach 37,5–38,5°C,
- częstotliwość oddawania moczu i stolca,
- aktywny ruch i odruch ssania co 1–2 godziny,
- ogólne zachowanie klaczy – czy chętnie opiekuje się potomstwem.
Regularne karmienie i obserwacja pozwalają wychwycić wczesne objawy ewentualnych zaburzeń, takich jak niedostateczne pobieranie siary czy odwodnienie.
Warunki w stajni i higiena
Po porodzie klacz i źrebak powinny pozostać w cichym, dobrze wentylowanym boksie. Zwróć uwagę na:
- codzienną wymianę i uzupełnianie ściółki,
- dostęp do świeżej wody i paszy bogatej w witaminy oraz minerały,
- odsunięcie innych koni, które mogłyby niechcący zakłócać spokój matki i potomka.
W pierwszym miesiącu życia źrebak potrzebuje stałej opieki i spokojnego otoczenia, aby prawidłowo się rozwijać.
Najczęstsze komplikacje porodowe i działania profilaktyczne
Pozycja pośladkowa i dystocja
Gdy źrebak przyjmuje nieprawidłową pozycję (pośladkową lub boczną), może dojść do dystocji. Profilaktyka obejmuje:
- regularne badania ginekologiczne w ostatnich tygodniach ciąży,
- monitorowanie ultrasonograficzne w przypadku wcześniejszych problemów,
- wczesną interwencję weterynaryjną przy sygnałach dystocji.
Infekcje i zapalenia
Zakażenie macicy lub pozostawione resztki łożyska mogą prowadzić do
- gorączki u klaczy,
- nieprawidłowego zapachu i koloru wydzieliny,
- ogólnego osłabienia i braku apetytu.
Regularna dezynfekcja krocza, profilaktyczne podawanie leków na zlecenie specjalisty oraz utrzymanie czystości boksu minimalizują ryzyko powikłań.
Brak apetytu i problemy z laktacją
Gdy klacza nie produkuje wystarczającej ilości siary lub ma problemy z przystawianiem źrebaka:
- zapewnij dietę bogatą w białko i tłuszcze,
- w razie potrzeby zastosuj preparaty wspomagające laktację,
- skonsultuj się z weterynarzem odnośnie suplementów i hormonów.
Dobrze zbilansowane żywienie oraz dostęp do czystej wody to fundament wsparcia dla klaczy w pierwszych dniach laktacji.
